معنای تجرد در عرفان

روزى يك نفر از آقاى حاج سيّد هاشم پرسيد: تجرّد چيست؟!
فرمودند: تجرّد عبارت است از: شناخت انسان بالمشاهده كه حقيقت وى، غير از اين ظواهر و مظاهر است.
و بعد از مدّتى سكوت فرمودند: مردى بود كه براى اينكه خودش را گم نكند، كدوئى را سوراخ كرده و به گردنش آويزان نموده بود، و در حضَر و سفر و در خواب و بيدارى آن كدو به گردنش آويخته بود؛ و پيوسته شادان بود كه: من تا به حال با اين علامت بزرگ نه خودم را گم كرده ‏ام و نه از اين به بعد تا آخر عمر خودم را گم خواهم نمود.
شبى كه با رفيق طريقش در سفر با هم خوابيده بودند، در ميان شب تاريك رفيقش برخاست و آهسته كدو را از گردن وى باز كرد و به گردن خود بست و گرفت خوابيد.
صبحگاه كه اين صاحب كدو از خواب برخاست، ديد كدويش در گردنش نيست؛ فلهذا بايد خود را گم كند. و آنگاه ملاحظه كرد كه اين كدو به گردن رفيقش كه در خواب است بسته است و گفت: پس حتماً من اين رفيقِ در خواب هستم، زيرا كه علامت من در گردن اوست.
مدّتى در تحيّر بود كه بارالها! بار خداوندا! چه شده است كه من عوض شده ‏ام؟! از طرفى من منم، پس كو كدوى گردنم؟ و از طرفى كدو علامت لا ينفكّ من بود، پس حتماً اين مرد خوابِ كدو به گردن بسته، خود من هستم. و با خود اين زمزمه را در زير زبان داشت‏:
اگر تو منى پس من كِيَم؟! اگر من منم پس كو كدوى گردنم؟!

ادامه مطلب: معنای تجرد در عرفان

در محضر صاحب دلان - 3

ابواسحاق، ابراهيم بن داوود قَصّار رَقّى‏ از مشايخ وقت خويش دانسته ‏اند كه، مجرّد و ملازم فقر بود و به مصاحبت اكثر مشايخ زمان خود نايل آمد و عمرى طولانى نمود. ابراهيم قصّار سال 326 دار دنيا را وداع گفت.
گفتار
- «حسبُك مِن الدّنيا شيئآن: خدمةُ ولىِّ، و صُحبةُ فقير.»
دو چيز از دنيا تو را كفايت مى ‏كند: خدمت ولىّ خدا و مصاحبت با فقرا [و سالكان‏].
- «قيمةُ كلِّ إنسان بقدر همّتِه، فإن كانت همّتُه الدّنيا، فلا قيمةَ له؛ و إن كانت همّتُه رِضى اللَّه، فلا يمكن استدراكُ غايةِ قيمته و لاالوقوفُ عليها.»
ارزش هر انسانى به اندازه همّت و فكر و انديشه و خواست او است، پس اگر همّت او دنيا باشد، ارزشى ندارد؛ و اگر همت او رضايت و خشنودى خداوند باشد، نهايت ارزش او قابل درك نيست، و نمى ‏توان بدان آگاهى پيدا كرده و واقف شد.
- «عجب دارم از كسى كه فهميد با خدا راهى دارد، چگونه با غير او زندگى مى ‏كند؟! «واللَّه يقول: وَ أَنِيبُوا إِلى‏ رَبِّكُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ‏.»؛(زمر/54) (در حالى كه خداوند متعال مى ‏فرمايد: «به سوى پروردگارتان بازگرديد، و تسليم او شويد.»)
- «علامةُ محبّة اللَّه إيثارُ طاعته و متابعةُ نبيّه- صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم-.»
نشانه ‏ى محبّت خداوند برگزيدن طاعت او، و متابعت از پيامبرش- صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم- مى ‏باشد.
- به وى گفته شد:
«هل يُبدى المحبُّ حبَّه؟ أو هل ينطق به؟ أو هل يطيق كتمانَه؟ فأنشأ متمّثلًا:
آيا عاشق محبّتش را آشكار مى‏ كند؟ يا از آن سخن مى ‏گويد؟ يا مى ‏تواند آن را بپوشاند؟ آن گاه وى اين اشعار را به عنوان مثال و شاهد سرود:
ظفرتُم بكِتمان اللّسان، فمَن لكم‏ بكتمان عينٍ دمعُها الدّهرَ يذرف‏

بر كتمان زبان پيروز شديد، پس چگونه مى ‏توانيد چشمى را كه اشكش را در روزگار جارى نموده، نهان داريد؟
حملتم جبالَ الحُبّ فوقى، و إنّنى‏ لَاعجَزُ عَن حَمل القَميص وَ أضعفُ‏

كوه‏ هاى محبّت را بر بالاى سرم نهاده ‏ايد، و حال آن كه من از حمل پيراهن، عاجز و ناتوان و درمانده ‏ام.
منبع: پاسداران حریم عشق، ج2

شيخ ابراهيم دُسُوقى قُرَشى هاشمى‏

عارفى جليل القدر و صاحب مقامات عاليه و كرامات است. 43 سال عمر نمود و لحظه ‏اى از مجاهدت نفس و هوى‏ غفلت نكرد تا آن كه در سال 676 دارفانى را بدرود گفت. نسبتش با يازده واسطه به امام نهم حضرت جواد- عليه‏ السّلام- مى‏ رسد. وى را كتابى است به نام جواهر و اشعارى هم سروده است.
گفتار
- «بپرهيز اى دوست من! از اين كه براى خود ادّعاى عمل يا حالِ خالص كنى؛ زيرا هر چه كنى بدو كنى، و تو را در ميانه جز اعتراف به گناه، چيزى نيست.»
- «ابتدا راه، بيرون رفتن از حظوظ و مهالك نفسانى است.»

ادامه مطلب: شيخ ابراهيم دُسُوقى قُرَشى هاشمى‏

در محضر صاحب دلان - 2

عارفى ربانى و صاحب مقام علم و عمل و كرامات است. از فيض محضر و انفاس قدسيه حضرت باقر- عليه ‏السّلام- بهره‏ مند گرديد و با فضيل بن عياض و ابو يوسف غسولى صحبت داشت. گفته ‏اند به ملاقات حضرت خضر- عليه ‏السّلام- نيز نايل آمده است. ابراهيم ادهم در سال 166 از دار دنيا رحلت نمود. درباره ‏ى مزار و محلّ دفن وى‏ اختلاف است. برخى گفته ‏اند در آخر عمر ناپديد شد و اثرى از وى نيافتند؛ بعضى نوشته ‏اند: در جزيره ‏اى از دنيا رفته و پيكرش رابه شهر صور در جنوب لبنان حمل، و در «مدفله» به خاك سپرده ‏اند. بنابر نقل ديگر: مزارش در «عَسْقَلان»، و به عقيده‏ ى عده ‏اى در «بغداد» و بنابر قولى در «شام» قرار دارد؛ و بعضى هم گفته ‏اند: در منطقه «خاكِ لوط» كرمان فرو رفته و مردم را فرو برده، و خود گريخته و از فلق نجات يافته و در آن‏جا وفات كرده است.
درباره‏ ى سبب توبه‏ ى وى امورى ذكر شده كه شايسته است به تراجم رجوع شود.

ادامه مطلب: در محضر صاحب دلان - 2