سقف بالای سرتان!

در آیه 22 سوره مبارکه بقره میخوانیم:
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِراشاً وَ السَّماءَ بِناءً وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُمْ فَلا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْداداً وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ
ترجمه:
كسی كه زمين را بستر شما قرار داد و آسمان (جو زمين) را همچون سقفى بر بالاى سر شما و از آسمان آبى فرو فرستاد، و بوسيله آن ميوه‏ ها را پرورش داد، تا روزى شما باشد، بنا بر اين براى خدا شريكهايى قرار ندهيد در حالى كه مى ‏دانيد (هيچ يك از اين شركاء و بتان نه شما را آفريده ‏اند و نه شما را روزى مى ‏دهند).
در تفسیر نمونه در شرح این آیه شریفه آمده است که:
كلمه" بناء" با توجه به كلمه" عليكم" بيانگر آنست كه آسمان بر بالاى سر شما بنا شده است، طبعا همچون سقف. اين معنى به صورت صريحترى در جاى ديگر قرآن آمده است‏ وَ جَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً:" ما آسمان را سقف محفوظى قرار داديم" (انبياء- 32).
شايد اين تعبير براى بعضى از كسانى كه به وضع ساختمان آسمان و زمين از نظر هيئت امروز آشنا هستند عجيب بيايد كه اين سقف چگونه است و كجاست؟
آيا اين تعبير، فرضيه هيئت بطلميوس را دائر به قرار گرفتن افلاك به روى هم همچون طبقات پوست پياز در خاطره ‏ها تداعى نمى ‏كند؟ ولى با توجه به توضيح زير مطلب كاملا روشن مى ‏شود:
كلمه" سماء" در قرآن به معانى مختلفى آمده است، كه قدر مشترك همه آنها چيزى است كه در جهت فوق قرار گرفته است، يكى از آنها كه در اين آيه به آن اشاره شده است همان جو زمين است، يعنى قشر هواى متراكمى كه دور تا دور كره زمين را پوشانده، و طبق نظريه دانشمندان ضخامت آن، چند صد كيلومتر است.
اگر به نقش اساسى و حياتى، اين قشر ضخيم هوا، كه زمين را از هر سو احاطه كرده است بينديشيم خواهيم دانست كه تا چه حد اين سقف، محكم و براى حفاظت انسانها مؤثر است.
اين قشر مخصوص هوا كه همچون سقفى بلورين، اطراف ما را احاطه كرده در عين اينكه مانع از تابش نور آفتاب- اين اشعه حياتبخش و زندگى آفرين- نيست بقدرى محكم و مقاوم است كه از يك سد پولادين كه چندين متر ضخامت داشته باشد نيز محكمتر است! اگر اين سقف نبود، زمين دائما در معرض رگبار سنگهاى پراكنده آسمانى بود و عملا آرامش از مردم جهان سلب مى ‏شد ولى اين قشر فشرده چند صد كيلومترى‏(در بسيارى از كتب ضخامت قشر هواى محيط به زمين را يكصد كيلومتر نوشته ‏اند ولى ظاهرا منظورشان جايى است كه مولكولهاى هوا نسبتا به هم نزديك است، ولى دانش امروز ثابت كرده كه حتى در فاصله چند صد كيلومترى مولكولهاى هوا به صورت پراكنده و فوق العاده رقيق وجود دارد.) تقريبا تمام سنگهاى آسمانى را قبل از سقوط به سطح زمين مى ‏سوزاند و نابود مى ‏كند و تنها تعداد بسيار كمى مى‏ توانند از آن عبور كرده و به عنوان يك زنگ خطر براى زمينيان به گوشه ‏اى پرتاب شوند، و اين تعداد كم هرگز نتوانسته است آرامش را بر هم زند.
از جمله شواهدى كه نشان مى ‏دهد يكى از معانى آسمان همين" جو زمين" است حديثى است كه از پيشواى بزرگ ما امام صادق علیه السلام در باره رنگ آسمان نقل شده است آنجا كه به مفضل مى‏ فرمايد:
" اى مفضل در رنگ آسمان بينديش كه خدا آن را اينچنين آبى آفريده كه موافقترين رنگها براى چشم انسان است و حتى نظر كردن به آن ديده را تقويت مى‏ كند"( توحيد مفضل)
امروز اين را همه مى ‏دانيم كه رنگ آبى آسمان چيزى جز رنگ هواى متراكم شده اطراف زمين نيست، بنا بر اين منظور از آسمان در اين حديث همان جو زمين است.
در آيه 79 سوره نحل مى ‏خوانيم‏ أَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّراتٍ فِي جَوِّ السَّماءِ:" آيا آنها به پرندگانى كه در دل آسمان تسخير شده‏ اند نگاه نكردند"؟
که این هم شاهد دیگری بر مطلب فوق است.

آيا سلب قدرت تشخيص، دليل بر جبر نيست؟

در تفسیر نمونه ذیل آیات إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ ءَ أَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُون*خَتَمَ اللَّهُ عَلىَ‏ قُلُوبِهِمْ وَ عَلىَ‏ سَمْعِهِمْ وَ عَلىَ أَبْصَرِهِمْ غِشَاوَةٌ وَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيم (بقره/7و6) آمده است:
نخستين سؤالى كه در اينجا پيش مى ‏آيد اين است كه اگر طبق آيه فوق خداوند بر دلها و گوشهاى اين گروه مهر نهاده، و بر چشمهاشان پرده افكنده، آنها مجبورند در كفر باقى بمانند، آيا اين جبر نيست؟ شبيه اين آيه در موارد ديگرى از قرآن نيز به چشم مى ‏خورد، با اينحال مجازات آنها چه معنى دارد؟
پاسخ اين سؤال را خود قرآن داده است و آن اينكه: اصرار و لجاجت آنها در برابر حق و ادامه به ظلم و بيدادگرى و كفر سبب مى ‏شود كه پرده‏ اى بر حس تشخيص آنها بيفتد، در سوره نساء آيه 155 مى ‏خوانيم: بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ‏:" خداوند بواسطه كفرشان، مهر بر دلهاشان نهاده"! و در سوره مؤمن آيه 35 مى‏ خوانيم: كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى‏ كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ:" اينگونه خداوند مهر مى ‏نهد بر هر قلب متكبر ستمكار"! و در سوره جاثيه آيه 23 چنين آمده است: أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى‏ عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلى‏ سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلى‏ بَصَرِهِ غِشاوَةً:" آيا مشاهده كردى كسى را كه هواى نفس را خداى خود قرار داده؟ و لذا گمراه شده، و خدا مهر بر گوش و قلبش نهاده و پرده بر چشمش افكنده است".

ادامه مطلب: آيا سلب قدرت تشخيص، دليل بر جبر نيست؟

مقصود از" قلب" در قرآن‏

چرا درك حقايق در قرآن به قلب نسبت داده شده است در حالى كه مى‏ دانيم قلب مركز ادراكات نيست بلكه تلمبه ‏اى است براى گردش خون در بدن؟! در پاسخ چنين مى ‏گوئيم:

ادامه مطلب: مقصود از" قلب" در قرآن‏

قلب سیاه

در تفسیر نمونه در ذیل آیات 7 و 8 سوره مبارکه بقره، در توضیح و تفسیر آیه شریفه « خَتَمَ اللَّهُ عَلىَ‏ قُلُوبِهِمْ وَ عَلىَ‏ سَمْعِهِمْ وَ عَلىَ أَبْصَرِهِمْ غِشَاوَةٌ وَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيم » میخوانیم:
در آيات فوق و بسيارى ديگر از آيات قرآن براى بيان سلب حس تشخيص و درك واقعى از افراد، تعبير به" ختم" شده است، و احيانا تعبير به" طبع" و" رين".
اين معنى از آنجا گرفته شده است كه در ميان مردم رسم بر اين بوده هنگامى ‏كه اشيايى را در كيسه‏ ها يا ظرفهاى مخصوصى قرار مى‏ دادند، و يا نامه‏ هاى مهمى را در پاكت مى ‏گذاردند، براى آنكه كسى سر آن را نگشايد و دست به آن نزند آن را مى ‏بستند و گره مى‏ كردند و بر گره مهر مى ‏نهادند، امروز نيز معمول است اسناد رسمى املاك را به همين منظور با ريسمان مخصوصى بسته و روى آن قطعه سربى قرار مى‏ دهند و روى سرب مهر مى‏ زنند، تا اگر از صفحات آن چيزى كم و زياد كنند معلوم شود.
در تاريخ شواهد فراوانى ديده مى ‏شود كه رؤساى حكومتها، كيسه‏ هاى زر را به مهر خويش مختوم مى ‏ساختند و براى افراد مورد نظر مى‏ فرستادند، اين براى آن بوده كه هيچگونه تصرفى در آن نشود تا بدست طرف برسد، زيرا تصرف در آن بدون شكستن مهر ممكن نبود.

ادامه مطلب: قلب سیاه